Luật sư tư vấn hôn nhân trước 3-1-1987 và phân chia tài sản chung

1.Hôn nhân trước ngày 3 - 1- 1987 và phân chia tài sản chung.

Câu hỏi:

Tình trạng gia đình cần giải quyếtnhư sau: Bố tôi có 3 người vợ, 4 người con: Vợ cả (mẹ tôi) sống với bố tôi từnăm 1968 từ trong kháng chiến chống mỹ, có 2 người con nhưng không có giấy hônthú. Năm 1970 Bố tôi bị thương và ra bắc lại lấy người thứ 2, không có giấy hônthú nhưng có 2 người con.

Đến năm 1980 bố tôi lại lấy ngườithứ 3, không có con nhưng có giấy hôn thú. Tình trạng hôn nhân của bố tôi: Đếntháng 8 năm 2016 bố tôi và người vợ thứ 3 ra tòa ly hôn, tòa xử đồng ý ly hônnhưng tài sản do 2 người tự giải quyết (theo đề nghị của bố tôi và vợ thứ 3).Tuy nhiên trong lúc chưa chia được tài sản thì bố tôi bệnh nặng, hiện giờ mấtkhả năng dân sự (hôn mê 7 tháng). Xin Luật sư vui lòng giải thích giúp tôi cáccâu hỏi sau:1/ Khi tòa xử lý việc ly hôn giữa bố tôi và người vợ thứ 3 nhưngkhông đề cập đến vợ cả và vợ thứ 2 trong phân chia tài sản là có đúng không haycòn thiếu sót.2/ Trong trường hợp này Mẹ tôi và người vợ thứ 2 có được phápluật công nhận là vợ và có quyền thừa hưởng tài sản khi bố tôi mất (hiện tòa đãxử đồng ý ly hôn nhưng chưa phân chia tài sản) 3/ Tôi phải làm gì để có cơ sởtòa xử lại việc chia tài sản cho mẹ tôi và người vợ thứ 2 trong trường hợp nàyvì bố tôi hiện đang bệnh mất khả năng.Tôi chân thành cám ơn Luật sư và rất mongnhận được sự quan tâm của Luật sư.

Luật sư Gia Đình trả lời: 

Cảm ơn bạnđã tin tưởng gửi câu hỏi tư vấn đến Văn Phòng Luật Sư Gia Đình. Chúng tôi tư vấn cho bạn như sau:

Căn cứ theo thông tư số 60/TATCthông tư hướng dẫn giải quyết các việc tranh chấp về hôn nhân gia đình của cánbộ, bộ đội đã có vợ, có chồng trong nam tập kết ra bắc lấy vợ, lấy chồng khác.

Và theo khoản 4 thông tư liên tịchsố 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP quy định thì: ““Người đang có vợ hoặc cóchồng” quy định tại điểm c khoản 2 Điều 5 của Luật hôn nhân và gia đình làngười thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Người đã kết hôn với người kháctheo đúng quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình nhưng chưa ly hôn hoặckhông có sự kiện vợ (chồng) của họ chết hoặc vợ (chồng) của họ không bị tuyênbố là đã chết;

b) Người xác lập quan hệ vợ chồngvới người khác trước ngày 03-01-1987 mà chưa đăng ký kết hôn và chưa ly hônhoặc không có sự kiện vợ (chồng) của họ chết hoặc vợ (chồng) của họ không bịtuyên bố là đã chết;

c) Người đã kết hôn với người khácvi phạm điều kiện kết hôn theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình nhưng đãđược Tòa án công nhận quan hệ hôn nhân bằng bản án, quyết định của Tòa án đã cóhiệu lực pháp luật và chưa ly hôn hoặc không có sự kiện vợ (chồng) của họ chết hoặcvợ (chồng) của họ không bị tuyên bố là đã chết.”

Bố bạn thuộc đối tượng cán bộ miềnNam tập kết ra bắc lấy vợ khác do đó khi cả hai người vợ của bố bạn có mongmuốn về sống chung, sum họp thì Tòa án sẽ công nhận mối quan hệ hôn nhân của cảhai là hợp pháp. Nếu một trong hai bên có yêu cầu giải quyết ly hôn thì Tòa ánvẫn giải quyết dựa trên quyền và lợi ích của hai bên và các con.

Tại thời điểm bố bạn sống chung vớibà thứ nhất và bà thứ hai đã đủ điều kiệ kết hôn theo quy định của pháp luật,ba người vẫn thực hiện sống chung và không có yêu cầu giải quyết ly hôn hoặckhông có sự kiện một bên chết hoặc bị Tòa án tuyên bố là đã chết thì mối quanhệ hôn nhân của bố bạn và hai người này là hợp pháp, được pháp luật thừa nhậnvà bảo vệ. Việc bố ban đăng ký kết hôn với người thứ ba là trái quy định củapháp luật. Hai người vợ trước của bố bạn có quyền yêu cầu Tòa án hủy đăng kýkết hôn và buộc chấm dứt cuộc sống chung.

Nếu khi bố bạn và hai người trướcchung sống như vợ chồng nhưng tại thời điểm sống chung không đủ điều kiện kếthôn và sau đó thực hiện đăng ký kết hôn với người vợ thứ ba thì mối quan hệ hônnhân của bố bạn và người thứ ba là hợp pháp.

Căn cứ theo Điều 33 Luật hôn nhângia đình 2014 quy định về tài sản chung theo đó tài sản được hình thành trongthời kì hôn nhân được xác định là tài sản chung của vợ chồng trừ trường hợptặng cho riêng hoặc thừa kế riêng. Khi ly hôn vợ chồng có quyền thỏa thuận phânchia hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết.

Ly hôn và giải quyết chia tài sản làvụ việc dân sự pháp luật tôn trọng ý chí và sự thỏa thuận của hai bên do đó Tòaán chỉ đứng ra phân chia tài sản nếu hai bên không thỏa thuận được, tài sảnđang tranh chấp tài sản chung và có yêu cầu Tòa án giải quyết. Khi bố bạn vàngười vợ thứ ba ly hôn tự thỏa thuận phân chia tài sản và không có yêu cầu Tòaán giải quyết do đó Tòa án không giải quyết là đúng với quy định của pháp luật.

Nếu sau khi ly hôn các bên khôngthỏa thuận được hoặc có tranh chấp thì có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầuchia tài sản chung. Nếu như mối quan hệ hôn nhân giữa bố bạn và hai người vợtrước được công nhận thì hai người này sẽ được phân chia theo diện là tài sảnchung của vợ chồng. Trong trường hợp không mối quan hệ hôn nhân này không đượccông nhận thì có thể yêu cầu Tòa án phân chia theo công sức đóng góp (nếu có).

Căn cứ theo Điều 651 Bộ luật dân sự2015 thì những người được hưởng di sản thừa kế là những người ở hàng thừa kếthứ nhất bao gồm bố mẹ, vợ chồng và các con. Do đó nếu bố bạn mất không để lạidi chúc thì bốn người con của bố bạn và hai người vợ của bố bạn (nếu được côngnhận là có mối quan hệ hôn nhân pháp được pháp luật thừa nhận) sẽ được hưởng disản thừa kế do bố bạn mất để lại; trong trường hợp mối quan hệ hôn nhân giữa bốbạn và hai người vợ trước không được công nhận thì hai người này sẽ không đượchưởng di sản thừa kế và bà ba đã làm thủ tục ly hôn nên không được hưởng di sảnthừa kế do bố bạn mất để lại. Mỗi người sẽ được hưởng một phần bằng nhau trongkhối di sản thừa kế. Các bên có quyền thỏa thuận để phân chia di sản thừa kếhoặc khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu giải quyết.

2.Trường hợp nào được công nhận hôn nhân thực tế?

Hôn nhân thực tế là gì?

Hiện nay, hôn nhân thực tế có rấtnhiều quan điểm khác nhau, tuy nhiên hầu hết các quan điểm đều yêu cầu hai bênnam nữ đáp ứng đầy đủ hai điều kiện sau:

– Về hình thức: Hai bên chung sốngvới nhau như vợ chồng trước ngày 03 tháng 01 năm 1987 mà không đăng ký kết hôn.

– Về nội dung: Hai bên nam, nữ phảituân thủ đầy đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật Hôn nhân gia đình.

Như vậy, nam nữ chung sống với nhaunhư vợ chồng và được công nhận là hôn nhân thực tế phải đáp ứng cả điều kiện vềnội dung và hình thức.

Cơ sở pháp lý về hôn nhân thực tế

Liên quan đến việc xác nhận tìnhtrạng hôn nhân đối với trường hợp nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng từtrước ngày 03/01/1987 nhưng không đăng ký kết hôn, hiện tại, hai bên không còntiếp tục chung sống nữa. Tại khoản 2 điều 44 nghị định 123/2015/NĐ-CP quy định:

Điều 44. Điều khoản chuyển tiếp

2. Đối với trường hợp nam, nữ chungsống với nhau như vợ chồng trước ngày 03 tháng 01 năm 1987 mà chưa đăng ký kếthôn thì được khuyến khích và tạo điều kiện để đăng ký kết hôn. Quan hệ hôn nhânđược công nhận kể từ ngày các bên xác lập quan hệ chung sống với nhau như vợchồng. Thẩm quyền, thủ tục đăng ký kết hôn được thực hiện theo quy định tạiĐiều 17 và Điều 18 của Luật Hộ tịch.

Đồng thời, khoản 1 Điều 131 Luật hônnhân và gia đình năm 2014 quy định “Quan hệ hôn nhân và gia đình được xác lậptrước ngày Luật này có hiệu lực thì áp dụng pháp luật về hôn nhân và gia đìnhtại thời điểm xác lập để giải quyết”.

Tại mục 3 nghị quyết 35/2000/QH10hướng dẫn luật HNGĐ 2000 quy định rõ việc áp dụng quy định tại khoản 1 Điều 11của Luật này được thực hiện như sau:

a) Trong trường hợp quan hệ vợ chồngđược xác lập trước ngày 03 tháng 1 năm 1987, ngày Luật hôn nhân và gia đình năm1986 có hiệu lực mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích đăng ký kết hôn;trong trường hợp có yêu cầu ly hôn thì đượcTòa án thụ lý giải quyết theo quyđịnh về ly hôn của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000;

b) Nam và nữ chung sống với nhau nhưvợ chồng từ ngày 03 tháng 1 năm 1987 đến ngày 01 tháng 1 năm 2001, mà có đủđiều kiện kết hôn theo quy định của Luật này thì có nghĩa vụ đăng ký kết hôntrong thời hạn hai năm, kể từ ngày Luật này có hiệu lực cho đến ngày 01 tháng 1năm 2003; trong thời hạn này mà họ không đăng ký kết hôn, nhưng có yêu cầu lyhôn thì Tòa án áp dụng các quy định về ly hôn của Luật hôn nhân và gia đình năm2000 để giải quyết.

Từ sau ngày 01 tháng 1 năm 2003 màhọ không đăng ký kết hôn thì pháp luật không công nhận họ là vợ chồng;

c) Kể từ ngày 01 tháng 1 năm 2001trở đi, trừ trường hợp quy định tại điểm a và điểm b khoản 3 của Nghị quyếtnày, nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn, đềukhông được pháp luật công nhận là vợ chồng nếu có yêu cầu ly hôn thì Tòa án thụlý và tuyên bố không công nhận quan hệ vợ chồng; nếu có yêu cầu về con và tàisản thì Tòa án áp dụng khoản 2 và khoản 3 Điều 17 của Luật hôn nhân và gia đìnhnăm 2000 để giải quyết.

Theo quy định tại điểm a khoản 3Nghị quyết số 35/2000/QH10 ngày 09/6/2000 của Quốc hội thì “Trong trường hợpquan hệ vợ chồng được xác lập trước ngày 03 tháng 1 năm 1987, ngày Luật hônnhân và gia đình năm 1986 có hiệu lực mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyếnkhích đăng ký kết hôn; trong trường hợp có yêu cầu ly hôn thì được Tòa án thụlý giải quyết theo quy định về ly hôn của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000”.Như vậy, đối với những trường hợp nam nữ chung sống với nhau trước ngày03/01/1987, hiện họ chưa đăng ký kết hôn thì vẫn được pháp luật công nhận là vợchồng (hôn nhân thực tế).

Đồng thời, theo hướng dẫn tại điểm cmục 2 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001 thì“Được coi là nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng, nếu họ có đủ điều kiệnkết hôn theo quy định của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 và thuộc một trongcác trường hợp sau đây:

– Có tổ chức lễ cưới khi về chungsống với nhau;

– Việc họ về chung sống với nhauđược gia đình (một bên hoặc cả hai bên) chấp nhận;

– Việc họ về chung sống với nhauđược người khác hay tổ chức chứng kiến;

– Họ thực sự chung sống với nhau,chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình.

Thời điểm nam và nữ bắt đầu chung sốngvới nhau như vợ chồng là ngày họ tổ chức lễ cưới hoặc ngày họ về chung sống vớinhau được gia đình (một hoặc cả hai bên) chấp nhận hoặc ngày họ về chung sốngvới nhau được người khác hay tổ chức chứng kiến hoặc ngày họ thực sự bắt đầuchung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình”.

Do đó, trường hợp hai bên chung sốngvới nhau như vợ chồng trước thời điểm ngày 03/01/1987 mà không đăng ký kết hôn,do vậy sẽ áp dụng quy định của Nghị quyết số 35/2000/QH10 ngày 09/6/2000 củaQuốc hội về việc thi hành Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 và Thông tư số01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP ngày 03/01/2001 hướng dẫn thi hành Nghị quyếtsố 35/2000/QH10 để xem xét tính hợp pháp của quan hệ chung sống giữa hai bên.

Luật sư Trần Minh Hùng chuyên giatư vấn luật trên kênh HTV, VTV, THVL1, ANTV, SCTV1...

Chúng tôilà hãng luật tổng hợp nhiều đội ngũ luật sư giỏi, luật gia, thạc sỹ, chuyênviên, cộng tác viên có trình độ cao, năng lực chuyên môn cao, có kinh nghiệm,kiến thức hiểu biết rộng, kỹ năng tư vấn chuyên nghiệp, đặc biệt có trách nhiệmvà đạo đức trong nghề nghiệp. Chúng tôi quan niệm Luật sư là nghề cao quý-cao quý vì nghề luật sư là nghề tìm công bằng và công lý cho xã hội. Luật sưbảo vệ cho những nạn nhân, tội phạm, và những người bị oan sai. Nghề luật sư lànghề rất nguy hiểm và khó khăn dù bào chữa, bảo vệ cho bất kỳ ai thì luật sưluôn gặp nguy hiểm vì sự thù hằn của bên đối lập. Do vậy để làm được luật sưthì phải có tâm, có đạo đức, có tài năng và phải đam mê nghề nghiệp, yêu nghề,chấp nhận có khăn, hy sinh và chấp nhận nguy hiểm. Nếu sợ nguy hiểm, sợ ảnhhưởng đến công việc, cuộc sống của mình và gia đình thì rất khó hành nghề luậtsư đúng nghĩa. Niềm vui của luật sư là khi giải oan được cho thân chủ, giúpđược cho thân chủ, đem lại công bằng, công lý cho thân chủ nhằm góp phần đemlại công bằng cho xã hội. 

 Luậtsư Trần Minh Hùng Trưởng văn phòng Luật sư Gia Đình- Luật sư sáng lập luật sưGia Đình có nhiều năm kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn được rất nhiều hãng truyềnthông tin tưởng với nhiều năm và thường xuyên cố vấn pháp lý, tư vấn pháp luậttrên các Kênh truyền hình uy tín như:  Đài Truyền hình TPHCM(HTV), Đài truyền hình Việt Nam (VTV), Đài truyền hình Vĩnh Long,Truyền hình Công an ANTV, SCTV, THQH, Tư vấn luật trên Đài tiếng nói Việt Nam,Đài truyền hình cáp VTC, Đài VOV Giao Thông, Đài tiếng nói Việt Nam, Đài phátthanh Kiên Giang, Truyền hình Quốc Hội, Báo Pháp luật TPHCM, Báo tuổitrẻ đời sống, Báo đời sống và pháp luật, Báo Dân trí, Báo Vnxpress, Báo công annhân dân và các hãng báo chí trên cả nước... là luật sư được Trường Đại họcluật TP.HCM mời làm giám khảo cho nhiều cuộc thi Phiên tòa giả định cấp trườngĐHL, Cấp Quốc Gia, học thuật với trường Cảnh sát nhân dân, Nhiều trường đại họcuy tín và chuyên gia pháp luật cho các hãng truyền thông uy tín. Là Luậtsư  bào chữa, tư vấn cho nhiều vụ án đỉnh điểm, quan trọng nổi tiếngtrên cả nước được báo chí đưa tin, người dân quan tâm như vụ đại án Ngân hàngNavibank liên quan Huyền Như và Viettinbank, Vụ cướp 35 tỷ Long Thành - Dầugiây, Chống thi hành công vụ mùa Covid, các vụ Giết Người, Hiếp dâm, Dâm ô, LừaĐảo, gây thương tích, tham ô, cố ý làm trái... và các vụ án khác về dân sự,kinh tế, thừa kế, đất đai, lao động, hành chính, doanh nghiệp.… luôn mang lạiniềm tin cho khách hàng cũng như sự đóng góp tích cực sự công bằng, đi tìm cônglý không biết mệt mỏi cho xã hội của luật sư chúng tôi.

Chúng tôicùng tư vấn luật và cố vấn pháp lý cho nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nướcrất lâu năm.

Trân trọngcảm ơn!.